ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ του ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΑΚΡΟΤΣΗ

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία
(Από την προλογική ανακοίνωση του ομώνυμου μαθήματος στο Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης)
Δημήτρης Δακρότσης
Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Αθηνών

Στο ερώτημα «τι είναι Φιλοσοφία», οι απαντήσεις είναι τόσες, όσες και οι διαστάσεις που αναδεικνύει το ίδιο το ερώτημα· και λέγοντας διαστάσεις, αναφερόμαστε σε συγκεκριμένες λειτουργίες ως προς τους τρόπους και τις προοπτικές αυτής της ανάδειξης.
Η πρώτη διάσταση είναι εννοιολογική: Φιλοσοφία είναι η αγάπη προς τη σοφία, δηλαδή η έμφυτη ανθρώπινη επιθυμία για αποσαφήνιση των όρων της πραγματικότητας. Η παραγωγική περιέργεια, το ενδιαφέρον για τα αισθητά -το οποίο ξεκινά από την πρωτογενή ανθρώπινη ανάγκη για επιβίωση-, στο πεδίο της Φιλοσοφίας ταυτίζεται με την επίσης πρωτογενή ανάγκη για γνώση: ο άνθρωπος, αντίθετα προς τα άλλα είδη, έχει τη δυνατότητα να παρατηρεί το περιβάλλον του και ταυτόχρονα να θέτει τον εαυτό του ως αντικείμενο της παρατήρησής του αυτής, στην αρχή αισθητικά -διαμέσου των ερεθισμάτων που του προσφέρουν οι αισθήσεις του- και έπειτα λογικά. Η Αισθητική και η Λογική, επομένως, αποτελούν παραγωγούς γνώσεων και πάγιους τρόπους ανάδειξης της Φιλοσοφίας.
Η εξύψωση του Εγώ, ως αρχής αναζήτησης των όρων της πραγματικότητας και μέρους των Όλου που τη συνθέτουν, πέρα από τη Λογική και την Αιθσητική, αποκαλύπτει τη δεύτερη διάσταση της Φιλοσοφίας, την βαθύτερα οντολογική. Γιατί; Η πεπερασμένη φύση των αισθητικο-λογικών λειτουργιών συχνά υπερβαίνει τα όρια της εμπειρίας. Στην περίπτωση αυτή, οι βαθύτερες πτυχές του οντολογικού προβλήματος, τα υπαρξιακά ερωτήματα, μετατίθενται από τη λογική διάσταση, στη διάσταση της μεταφυσικής: ο άνθρωπος, μη μπορώντας να ερμηνεύσει λογικά όλα τα φαινόμενα, επιβεβαιώνει τις εμπειρίες του ως πίστεις. Η επιβεβαίωση των πίστεων, παρόλο που στερείται γνωσιολογικών ερεισμάτων, εντούτοις, εξαιτίας της οντολογικής προέλευσής της, αποκτά ίδια βαρύτητα με τις λογικές παραδοχές. Τα ερωτήματα που καλύπτονται με τέτοιου είδους βεβαιότητες, δεδομένου ότι προκύπτουν σε περιβάλλον συμβίωσης και εκδηλώνονται καθολικά, προσλαμβάνουν πολιτισμικό κύρος. Το πολιτισμικό κριτήριο επομένως, ως τρόπος ανάδειξης της Φιλοσοφίας, δεν αφορά μόνο σε γνώσεις, αλλά και σε πίστεις, ενώ μεθοδεύεται βάσει προδιαθέσεων.
Στην οντολογική διάσταση της Φιλοσοφίας, εδράζεται η ιδιότητά της να διαμορφώνει αρχές με κριτήριο την αλήθειά τους: οι πίστεις, τα δόγματα, αποτελούν πολιτισμικά κριτήρια διάκρισης της έννοιας του δέοντος και των ορίων των πράξεών μας με κριτήριο -για να δανειστούμε τα λόγια του Kant- τις ρυθμιστικές αρχές των βουλήσεών μας, δηλαδή τις συμπεριφορές μας: η Ηθική, εξαρτάται από ένα σύστημα αξιολογήσεων βασισμένο σε παραδεδομένες αλήθειες, έξεις και κοσμοθεωρίες. Αυτό σημαίνει ότι η Ηθική, παρόλο που δεν αντιτίθεται στη Λογική, εντούτοις αναδεικνύεται εννοιολογικά αλλά και συναισθηματικά, δηλαδή εκφραστικά.
Η Αισθητική (ως προϋπόθεση της γνώσης δια μέσου των αισθήσεων), η Λογική (εννοιολογική ανάλυση βασισμένη στα συμπεράσματα των δεδομένων των αισθήσεων), η Ηθική και η Ιστοριογραφία, αποτελούν εκφάνσεις της ίδιας αρχής: της Φιλοσοφίας. Στο μάθημα αυτό πρόκειται να αποσαφηνίσουμε το πλαίσιο κάθε διάστασης και να αναλύσουμε τις αρχές, αλλά και την αποτελεσματικότητά του σύμφωνα με την αρχή του πολιτισμικού συστήματος, του μοναδικού περιβάλλοντος συστηματοποίησης και ανάδειξης των αρχών του νου.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *